قطعات دستگاه عرق گیری کدامند؟ وظیفه هر قطعه + لوازم جانبی
دستگاه عرق گیری یک دیگ و یک لوله است… تمام؟ نه!!! قطعات کوچک و بزرگی وجود دارند که اگر با هم هماهنگ کار نکنند، بوی سوختگی، طعم فلزی، بازده پایین و نشت بخار اتفاق می افتد.
بحث ما اینجا قطعه شناسی و روش بررسی سلامت قطعات است، نه انتخاب جنس بدنه یا بودجه! این متن دستگاه را قطعه به قطعه باز می کند تا بدانید هر بخش چه کاری می کند و خرابی اش چه اثری روی طعم، بو و بازدهی می گذارد.
دستگاه عرق گیری چگونه کار می کند؟
مسیر کار در هر عرق گیر ساده است: آب و گیاه داخل دیگ گرم می شوند، بخار حاوی اسانس از دیگ بالا می رود، از لوله و شیلنگ عبور می کند، در کندانسور سرد می شود و به شکل عرق در ظرف جمع آوری می چکد.
هر حلقه این زنجیر که ضعیف باشد، کل مسیر را تحت تأثیر قرار می دهد.
جدول زیر نقشه کلی قطعات و نشانه خرابی را نشان می دهد:
| قطعه | وظیفه | نشانه خرابی |
|---|---|---|
| بدنه دیگ | نگه داشتن آب و گیاه و تحمل حرارت | سوختگی ته دیگ، لکه و تغییر رنگ غیرعادی |
| درب و چفت | بستن کامل دیگ | بخار از لبه درب خارج می شود |
| واشر سیلیکونی | آب بندی بین درب و بدنه | نشت بخار، خشکی یا ترک خوردگی واشر |
| لوله و شیلنگ بخار | انتقال بخار به کندانسور | بوی پلاستیک، نرم شدن یا تغییر شکل شیلنگ |
| کندانسور | سرد کردن بخار و تبدیل آن به مایع | بخار گرم از خروجی بیرون می زند، بازده افت می کند |
| توری مسی | تصفیه و هدایت بخار | گرفتگی و کاهش جریان بخار |
| ترمومانومتر | نمایش دما و فشار | عقربه ثابت می ماند یا عددها با شرایط جور نیست |
انواع دستگاه عرق گیری کدامند؟
انواع دستگاه عرق گیری را می شود از چهار زاویه دسته بندی کرد: منبع حرارت، جنس بدنه، ظرفیت و نوع کندانسور.
- از نظر منبع حرارت: نوع گازی، برقی یا المنتی و دوگانه گاز و برق.
- از نظر جنس بدنه: آلومینیوم درجه یک، آلومینیوم درجه دو، تمام استیل و تمام مسی.
- از نظر ظرفیت: مدل های خانگی و نیمه صنعتی ۱۲، ۱۵، ۲۰، ۲۲، ۳۲، ۴۰، ۴۱، ۵۰، ۶۰ و ۷۰ لیتری هستند و مدل های صنعتی ۱۱۰، ۱۲۰، ۱۵۰، ۱۷۰ و ۲۲۰ لیتری.
نوع کندانسور هم روی عملکرد سرمایش اثر دارد و می تواند آبی، برقی، استیل، مسی یا پیرکس باشد. نکته مهم این است که کندانسور باید با حجم دیگ هماهنگ باشد.
برای انتخاب ترکیب مناسب، سه چیز را در نظر بگیرید: حجم گیاهی که هر بار فرآوری می کنید، منبع حرارتی که در دسترس دارید و جایی که دستگاه را نصب می کنید.
قطعات و اجزای دستگاه عرق گیر (وظیفه هر قطعه چیست؟)
۱- بدنه، درب و آب بندی
بدنه دیگ تحمل تمام حرارت و فشار بخار را بر عهده دارد. موقع تحویل چهار چیز را بررسی کنید: ضخامت ورق، کیفیت جوش، تعداد چفت ها و صاف بودن لبه درب.
ورق نازک زودتر تغییر شکل می دهد و ته دیگ را مستعد سوختگی می کند. جوش ناصاف یا دارای حفره، محل جمع شدن رسوب و منشأ نشت است.
لبه درب باید روی بدنه کاملاً بنشیند. اگر لبه کمی کج باشد، حتی بهترین واشر هم نمی تواند جلوی نشت را بگیرد. چفت ها هم باید فشار را یکنواخت پخش کنند. دستگاهی که فقط از یک نقطه محکم بسته می شود، از نقطه مقابل بخار می دهد.
۲- واشر سیلیکونی و نشانه های نشت بخار
واشر سیلیکونی انعطاف پذیر است و دمای بالا را تحمل می کند، به همین دلیل برای آب بندی دیگ انتخاب خوبی است. نشانه نشت را می شود با چشم و گوش دید: صدای هیس کوچک کنار درب، قطره های ریز روی لبه یا رطوبت دور واشر.
نشت یعنی بخاری که باید به کندانسور برسد، از دست می رود. بازده پایین می آید و بوی اسانس در فضا پخش می شود.
اگر واشر سفت و ترک خورده شد، تعویضش لازم است. چند ثانیه کش دادن واشر با دست هم تست ساده ای است. واشر سالم برمی گردد و فنری عمل می کند.
۳- شیر تخلیه و تمیز کاری داخل دیگ
شیر تخلیه کار شستشو و خالی کردن را سریع می کند. شیری که نم پس می دهد یا سخت باز و بسته می شود، به مرور مشکل ساز می شود.
قبل از اولین استفاده شیر را چند بار باز و بسته کنید و داخل دیگ را با آب تمیز بشویید. گوشه های داخلی باید صاف باشند، چون برجستگی و شیار محل گیر کردن تفاله و بوی ماندگی است.
۴- لوله و شیلنگ بخار در عرق گیر
بخار داغ از دیگ تا کندانسور از لوله و شیلنگ عبور می کند. در یک عرق گیر استاندارد، اتصال بخار با شیلنگ سیلیکونی نسوز انجام می شود.
شیلنگ معمولی یا نامرغوب در برابر حرارت نرم می شود و ماده ای از خود آزاد می کند که بوی پلاستیک را به عرق منتقل می کند. این بو معمولاً با شستشو از بین نمی رود و کل محصول را خراب می کند.
هنگام تحویل شیلنگ را از نظر سختی و انعطاف بررسی کنید. شیلنگ باید خم شود بدون اینکه تا بخورد. محل اتصال دو سر هم باید کاملاً محکم و بدون لقی باشد. اگر ته شیلنگ تغییر رنگ یا چروک دارد، یعنی حرارت به آن آسیب زده است.
۵- کندانسور: قلب سرمایش دستگاه
کندانسور بخار را به مایع تبدیل می کند. انواع رایج آن آبی، برقی، استیل، مسی و پیرکس هستند.
نوع آبی با جریان آب خنک کار می کند، نوع برقی بدون نیاز به آب جاری سرمایش را تأمین می کند و پیرکس با شیشه ای بودن، امکان دیدن مسیر میعان را می دهد.
قاعده مهم، تناسب سایز کندانسور با حجم دیگ است. کندانسور کوچک برای دیگ بزرگ بخار را به طور کامل سرد نمی کند و بخشی از آن بیرون می رود. برای نمونه، در کندانسور برقی مسی از لوله مس با ضخامت ۰٫۷۵ میلی متر و قطر ۱۲ میلی متر استفاده می شود و سایز آن از ۲ تا ۷ متناسب با حجم دیگ تعیین می شود.
اگر عرق خروجی گرم است یا بخار از انتهای کندانسور بیرون می زند، اولین مظنون سایز یا سرمایش کندانسور است.
کدام لوازم تقطیر، کیفیت عرق را بالا می برند؟
لوازم جانبی دستگاه تقطیر که کیفیت عرق را بالا می برند، عبارتند از:
۱- ترمومانومتر برای کنترل دما و فشار
ترمومانومتر دماسنج و فشارسنج را یکجا دارد. با دیدن دما می فهمید چه زمانی شعله یا المنت را کم کنید و با دیدن فشار از بسته بودن مسیر بخار مطمئن می شوید. بدون آن، کار با حدس و تجربه جلو می رود و سوختن گیاه محتمل تر است.
۲- توری مسی برای تصفیه بخار
توری مسی بخار را قبل از ورود به مسیر انتقال تصفیه می کند و ذرات ریز را نگه می دارد. گرفتگی توری باعث کاهش جریان بخار می شود، پس باید بعد از هر بار استفاده شسته شود.
۳- تفاله گیر استیل برای تخلیه سریع
تفاله گیر استیل تخلیه گیاه مصرف شده را سریع و تمیز می کند. تفاله ای که در دیگ بماند، بوی ماندگی می دهد و دفعه بعد روی عرق اثر می گذارد.
تیغه همزن هم برای گیاهان چسبنده یا غلیظ کمک می کند تا ته دیگ نسوزد و حرارت یکنواخت توزیع شود.
چک لیست تحویل دستگاه عرق گیری + راهنمای خرید
هنگام تحویل دستگاه عرق گیری این موارد را یکی یکی بررسی کنید:
- لبه درب صاف باشد و روی بدنه کاملاً بنشیند.
- چفت ها محکم بسته شوند و فشار را یکنواخت پخش کنند.
- واشر سیلیکونی سالم، انعطاف پذیر و بدون ترک باشد.
- شیلنگ بخار سیلیکونی نسوز باشد و دو سر آن لق نباشد.
- جوش ها صاف و بدون حفره یا لکه باشند.
- شیر تخلیه روان باز و بسته شود و نشتی نداشته باشد.
- سایز کندانسور با حجم دیگ تناسب داشته باشد.
- ترمومانومتر سالم باشد و عقربه آزادانه حرکت کند.
- توری مسی و تفاله گیر در بسته موجود باشند.
- داخل دیگ تمیز، صاف و بدون بوی غیرعادی باشد.
گروه صنعتی نیازت، تولیدکننده و فروشنده تخصصی تجهیزات تقطیر در شیراز با بیش از ده سال سابقه، همین موارد را قبل از ارسال بررسی می کند و حتی تضمین و گارانتی می دهد.
چگونگی نگهداری قطعات بعد از هر بار عرق گیری
دستگاه سالم هم که باشد، بدون نگهداری درست، زود فرسوده می شود! پس بعد از هر بار استفاده، دیگ را خالی و با آب ولرم بشویید.
شیلنگ و کندانسور را هم از داخل آبکشی کنید تا باقی مانده اسانس و رسوب نماند. همه قطعات را قبل از جمع کردن کاملاً خشک کنید، چون رطوبت مانده بوی ماندگی می دهد و واشر را زودتر خراب می کند.
زمان تعویض واشر و شیلنگ به تعداد دفعات استفاده بستگی دارد. اگر واشر سفت یا ترک خورده شد یا شیلنگ رنگ و انعطافش را از دست داد، منتظر خرابی کامل نمانید. خود قطعه ارزان تر از عرق خراب شده است.
دلیل این دقت فقط ظاهر کار نیست. طبق پژوهش دانشگاه تهران درباره استخراج اسانس نعنا، نوع روش تقطیر روی ترکیبات اسانس اثر دارد و تجهیزات سالم همین تفاوت ها را در محصول نهایی حفظ می کند. نشت، گرمای بیش از حد و سرمایش ناکافی ترکیبی از بو و طعم را به هم می زنند. (منبع): https://ijbse.ut.ac.ir/article_72577.html
سخن پایانی
گروه صنعتی نیازت، تولیدکننده و فروشنده تخصصی تجهیزات تقطیر در شیراز با بیش از ده سال سابقه فعالیت است و خدمات مشاوره پیش از خرید و ارسال به سراسر کشور ارائه می دهد.
در بررسی مشخصات هر دستگاه، تطبیق قطعات همراه، نوع کندانسور، ظرفیت محفظه و سازوکار آب بندی با نیاز کاری اهمیت دارد. مشورت با کارشناسان فنی می تواند به ارزیابی سازگاری تجهیزات و انتخاب مجموعه ای متناسب با شرایط بهره برداری کمک کند.
سوالات متداول
۱- نحوه پر کردن درست دیگ دستگاه عرق گیر چگونه است؟
نسبت پایه گیاه به آب ۱ به ۲٫۵ است و حدود چهار انگشت از سر دیگ باید خالی بماند. این فضای خالی جای جوشش و بالا رفتن بخار است. دیگ پر شده تا لبه، کف و ذرات گیاه را به لوله می کشاند و مسیر را آلوده می کند.
۲- چه زمانی واشر و شیلنگ باید تعویض شوند؟
بررسی چشمی قبل از هر بار کار، بهترین راهنماست. ترک، پارگی، تغییر شکل ماندگار، سفت شدن غیر عادی یا مشاهده نشتی، نشانه هایی هستند که بررسی فوری و احتمال تعویض قطعه را ضروری می کنند.
۳- بوی سوختگی عرق از کجاست؟
اغلب از ته دیگ می آید. حرارت زیاد، آب کم یا چسبیدن گیاه به کف آن را ایجاد می کند. نسبت ۱ به ۲٫۵ را رعایت کنید، شعله را کنترل کنید و در صورت نیاز از تیغه همزن کمک بگیرید.
۴- چرا عرق بوی پلاستیک می دهد؟
معمولاً شیلنگ نامرغوب یا آسیب دیده علت است. شیلنگ سیلیکونی نسوز این مشکل را ندارد. اگر بو ادامه داشت، شیلنگ را عوض کنید و مسیر را کامل بشویید.
