به بهانه دستگیری مادورو؛ سرمایه‌گذاری‌های ایران در ونزوئلا و آینده‌ای مبهم

دستگیری نیکلاس مادورو بار دیگر نگاه‌ها را به پشت‌صحنه اقتصاد بحران‌زده ونزوئلا معطوف کرده است؛ جایی که ایران طی دو دهه اخیر، به یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی، نفتی و صنعتی کاراکاس تبدیل شده است. این گزارش، فهرست پروژه‌ها، بدهی‌ها و همکاری‌های کلیدی ایران در ونزوئلا را به‌صورت یک‌جا و تحلیلی مرور می‌کند.

دستگیری مادورو چه تغییری در روابط اقتصادی ایران و ونزوئلا ایجاد می‌کند؟

در کوتاه‌مدت، دستگیری نیکلاس مادورو لزوماً به معنای توقف فوری همکاری‌های اقتصادی ایران و ونزوئلا نیست، اما می‌تواند اجرای برخی پروژه‌ها را با ابهام، کندی یا بازتعریف مواجه کند. بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری‌های ایران در قالب دارایی‌های فیزیکی، تهاتر نفت و قراردادهای بلندمدت تعریف شده‌اند که تغییر در رأس قدرت سیاسی ونزوئلا ممکن است بر نحوه تداوم، مدیریت یا بازپرداخت آن‌ها اثر بگذارد. از این منظر، مهم‌ترین پیامد این تحول سیاسی، افزایش ریسک و عدم قطعیت در آینده همکاری‌هاست، نه فروپاشی کامل روابط.

تاریخچه همکاری‌های اقتصادی ایران و ونزوئلا به دهه ۲۰۰۰ میلادی بازمی‌گردد و ابتدا در قالب پروژه‌های نفتی و تجاری شکل گرفت. این همکاری‌ها پس از روی کار آمدن نیکلاس مادورو و ادامه سیاست‌های هوگو چاوز وارد مرحله جدیدی شد و ایران به یکی از شرکای کلیدی ونزوئلا، به‌ویژه در شرایط تحریم‌ها، تبدیل شد. از همان زمان، پروژه‌های مشترک در حوزه نفت، پتروشیمی، صنایع خودروسازی و ماشین‌آلات سنگین توسعه یافت و تبادل فناوری، خدمات مهندسی و تجهیزات صنعتی بخش مهمی از این همکاری‌ها شد. در سال‌های اخیر، همکاری‌های اقتصادی ایران و ونزوئلا با امضای توافق‌نامه استراتژیک ۲۰ ساله تقویت شده و زمینه اجرای پروژه‌های بزرگ و متنوع اقتصادی در این کشور را فراهم کرده است.

فهرست سرمایه‌گذاری‌های اقتصادی ایران و ونزوئلا

۱) سرمایه‌گذاری‌های ایران در ونزوئلا

• نفت و پالایشگاه‌ها:

  • بازسازی و راه‌اندازی پالایشگاه El Palito و پالایشگاه‌های دیگر.

  • تأمین کاتالیست و تجهیزات پالایشگاهی برای PDVSA.

  • تهاتر نفت و میعانات گازی برای رقیق‌سازی نفت سنگین ونزوئلا.

• صنایع خودروسازی و ماشین‌آلات:

  • کارخانه تراکتورسازی ونیران (VENIRAN) و انتقال فناوری مونتاژ تراکتور.

  • پروژه‌های مونتاژ خودروهای ایرانی در ونزوئلا (ایران‌خودرو و سایپا).

• صنایع سنگین و کشتی‌سازی:

  • ساخت نفتکش‌های Aframax و تأمین تجهیزات حمل‌ونقل دریایی.

• کشاورزی و دامپروری:

  • صادرات تراکتور، ادوات کشاورزی و بذر.

  • پروژه‌های واکسیناسیون و بهبود دامپروری.

• فناوری و بهداشت:

  • صادرات دارو و تجهیزات پزشکی.

  • همکاری‌های محدود در حوزه IT و مخابرات.

۲) سرمایه‌گذاری‌های ونزوئلا در ایران

• صادرات نفت و میعانات:

  • ارسال نفت خام سنگین ونزوئلا به ایران برای پالایش و بازتولید فرآورده‌های سبک.

• تبادل تجاری کالا:

  • صادرات برخی محصولات کشاورزی و مصرفی به ایران (به‌صورت محدود و عمدتاً در قالب تهاتر).

• همکاری‌های صنعتی و خدماتی:

  • برخی سرمایه‌گذاری‌ها در پروژه‌های صنعتی مشترک و تامین مواد اولیه برای صنایع ایرانی (مثلاً در پالایش و پتروشیمی).

💡 نکته: سرمایه‌گذاری‌های ایران در ونزوئلا بسیار گسترده‌تر و ملموس‌تر است، در حالی که ونزوئلا عمدتاً از طریق نفت و تهاتر کالایی در ایران حضور دارد.

نفت و پالایشگاه‌ها

یکی از اصلی‌ترین حوزه‌های همکاری، نفت و پالایشگاه‌ها است. ایران در بازسازی و راه‌اندازی پالایشگاه El Palito و سایر پالایشگاه‌های ونزوئلا مشارکت کرده و تجهیزات و کاتالیست لازم را تأمین می‌کند. همچنین با تهاتر میعانات گازی و نفت سبک، به رقیق‌سازی نفت سنگین ونزوئلا کمک می‌کند تا قابل فرآورش و صادرات شود. این همکاری‌ها نقش مهمی در افزایش ظرفیت تولید فرآورده‌های نفتی ونزوئلا ایفا می‌کند.

صنایع خودروسازی و ماشین‌آلات

ایران در بخش صنایع سبک و ماشین‌آلات نیز فعال است. پروژه‌هایی مانند کارخانه تراکتورسازی ونیران (VENIRAN) و مونتاژ خودروهای ایرانی نمونه‌ای از انتقال فناوری و آموزش نیروی انسانی است. این همکاری‌ها به توسعه صنعت ونزوئلا کمک کرده و زمینه صادرات تجهیزات و ماشین‌آلات ایرانی را فراهم می‌کند.

صنایع سنگین و کشتی‌سازی

در بخش صنایع سنگین، شرکت‌های ایرانی در ساخت نفتکش‌های Aframax و تأمین تجهیزات حمل‌ونقل دریایی مشارکت دارند. این پروژه‌ها، علاوه بر افزایش توان لجستیکی ونزوئلا، به ایران اجازه می‌دهد تا در شرایط تحریم، مسیرهای حمل نفت خود و ونزوئلا را مدیریت کند.

کشاورزی و دامپروری

حوزه کشاورزی و دامپروری نیز یکی دیگر از محورهای همکاری‌هاست. ایران تراکتور، ادوات کشاورزی و بذر به ونزوئلا صادر کرده و در پروژه‌های دامپروری و واکسیناسیون دام مشارکت دارد. این فعالیت‌ها به بهبود تولید کشاورزی و دامپروری ونزوئلا کمک کرده و نمونه‌ای از همکاری‌های عملیاتی دو کشور است.

فناوری و بهداشت

ایران در زمینه فناوری و بهداشت نیز همکاری‌هایی دارد. صادرات دارو و تجهیزات پزشکی به ونزوئلا و پروژه‌های محدود در حوزه فناوری اطلاعات و مخابرات نمونه‌هایی از این همکاری‌ها هستند. این بخش به ویژه در دوران بحران‌های بهداشتی و اقتصادی اهمیت پیدا کرده است.

صادرات نفت و کالا از ونزوئلا به ایران

ونزوئلا عمدتاً از طریق ارسال نفت خام سنگین و برخی کالاهای مصرفی و کشاورزی به ایران سرمایه‌گذاری کرده است. بخشی از این تجارت در قالب تهاتر و تبادل کالا انجام می‌شود و نقش مهمی در حفظ روابط اقتصادی دو کشور دارد.

همکاری‌های صنعتی و خدماتی مشترک

برخی پروژه‌های صنعتی مشترک، به ویژه در بخش پالایش و پتروشیمی، با تأمین مواد اولیه یا خدمات فنی از سوی ونزوئلا انجام شده است. این همکاری‌ها پایه‌ای برای توسعه پروژه‌های بلندمدت و افزایش تبادل فناوری بین دو کشور فراهم کرده است.

جدول زیر تمام پروژه‌های اقتصادی مشترک ایران و ونزوئلا را نشان می‌دهد:

ماجرای بدهی ۲ میلیارد دلاری ونزوئلا به ایران چیست؟

یکی از مهم‌ترین ابعاد روابط اقتصادی ایران و ونزوئلا، بدهی بیش از ۲ میلیارد دلاری ونزوئلا به ایران است که عمدتاً ناشی از معاملات نفتی و صادرات فرآورده‌های نفتی ایران به ونزوئلا در سال‌های اخیر بوده است. بخشی از این مبلغ مربوط به مطالبات شرکت ملی نفت ایران و بخش دیگر شامل دارایی‌های مرتبط با پروژه‌های انرژی و پالایشگاهی ایران در ونزوئلا می‌شود.

ارسال محموله‌های بنزین، گازوئیل و سایر فرآورده‌های نفتی به ونزوئلا در دوران بحران سوخت این کشور، سهم عمده‌ای در شکل‌گیری این بدهی داشته است. با این حال، وصول این مطالبات با مشکلات متعددی روبرو است؛ از جمله بحران اقتصادی ونزوئلا، محدودیت‌های تحریمی بین‌المللی و نوسانات ارزی که پرداخت بدهی‌ها را به تعویق انداخته یا ناقص کرده است.

علاوه بر این، بخشی از بدهی ایران در قالب دارایی‌های صنعتی و تجهیزات فنی در ونزوئلا تعریف شده است که ارزش آن نیز جزو مطالبات ایران به حساب می‌آید. تحولات سیاسی و اقتصادی اخیر ونزوئلا نیز بر روند وصول این بدهی تأثیر گذاشته و زمان یا نحوه بازپرداخت آن هنوز مشخص نیست.

این بدهی نشان‌دهنده عمق و اهمیت همکاری‌های اقتصادی ایران و ونزوئلا است و ضرورت دارد با راهکارهای مالی و دیپلماتیک مناسب، مسیر وصول آن هموار شود. (منبع: وصول بدهی ۲ میلیارد دلاری ونزوئلا به ایران در هاله ای از ابهام )

توافق‌نامه ۲۰ ساله ایران و ونزوئلا چیست؟

توافق‌نامه ۲۰ ساله ایران و ونزوئلا یکی از مهم‌ترین اقدامات استراتژیک دو کشور برای تقویت همکاری‌های اقتصادی و صنعتی محسوب می‌شود. این توافق، که تحت رهبری نیکلاس مادورو در ونزوئلا و سیاست‌های کلان ایران امضا شد، چارچوبی برای همکاری طولانی‌مدت در حوزه نفت و گاز، پالایشگاه‌ها، پتروشیمی، صنایع خودروسازی و کشاورزی فراهم می‌کند. علاوه بر این، این توافق زمینه انتقال فناوری، تبادل خدمات مهندسی و سرمایه‌گذاری مشترک را ایجاد کرده و نقش مهمی در پایداری روابط اقتصادی دو کشور در شرایط تحریم‌ها ایفا می‌کند. هدف نهایی این توافق، ایجاد یک مسیر بلندمدت برای توسعه اقتصادی و صنعتی ونزوئلا و بهره‌برداری ایران از فرصت‌های استراتژیک در این کشور است.

از منظر اقتصادی، همکاری ایران و ونزوئلا بیش از آنکه صرفاً یک رابطه تجاری باشد، یک مدل همکاری در شرایط تحریم است؛ مدلی که مبتنی بر تهاتر، انتقال فناوری و دور زدن محدودیت‌های مالی بین‌المللی شکل گرفته است. آینده این روابط، بیش از هر چیز به تحولات سیاسی ونزوئلا، توان ایران در حفظ پروژه‌های عملیاتی و نحوه مدیریت بدهی‌های انباشته بستگی دارد.

چه بر سر بانک ایران-ونزوئلا خواهد آمد؟

یکی از نهادهای کمتر دیده‌شده اما مهم در روابط اقتصادی دو کشور، بانک ایران–ونزوئلا است؛ بانکی که با هدف تسهیل مبادلات مالی، تأمین مالی پروژه‌های مشترک و دور زدن محدودیت‌های بانکی بین‌المللی ایجاد شد. در شرایط کنونی، دستگیری نیکلاس مادورو می‌تواند آینده فعالیت این بانک را با ابهام مواجه کند، به‌ویژه از منظر تداوم دسترسی به دارایی‌ها، مدیریت ریسک تحریم و امکان انجام نقل‌وانتقالات مالی. با این حال، از آنجا که ساختار بانک ایران–ونزوئلا بر پایه همکاری‌های بلندمدت و خارج از چارچوب نظام مالی غرب شکل گرفته، سرنوشت آن بیش از هر چیز به تصمیم دولت آینده ونزوئلا و نحوه تعامل آن با ایران بستگی خواهد داشت؛ نه صرفاً به یک تحول سیاسی کوتاه‌مدت.

جمع‌بندی از سرمایه‌گذاری‌های ایران در ونزوئلا

روابط اقتصادی ایران و ونزوئلا شامل حوزه‌های مختلفی مانند نفت و پالایشگاه‌ها، صنایع خودرو و سنگین، کشاورزی، فناوری و بهداشت است. ایران در بیشتر این پروژه‌ها نقش فعال داشته و ونزوئلا عمدتاً از طریق نفت و تهاتر کالایی در ایران حضور دارد. همکاری‌های دو کشور، به ویژه در دوران تحریم‌ها و تحت رهبری نیکلاس مادورو، نشان‌دهنده اهمیت استراتژیک و تاکتیکی این روابط برای هر دو طرف است.

در صورت انتشار اطلاعات جدید درباره تحولات سیاسی ونزوئلا یا وضعیت پروژه‌های اقتصادی ایران، این گزارش به‌روزرسانی خواهد شد.

مطلب مرتبط: میلیاردی از صنعت مواد غذایی ونزوئلا